बक्षीसपत्राद्वारे कोणताही मोबदला न घेता स्वेच्छेने मालमत्ता हस्तांतरित केली जाते. महाराष्ट्रात निवासी किंवा शेतजमीन पती/पत्नी, मुलगा, मुलगी, नातवंडे किंवा मृत मुलाच्या पत्नीला बक्षीस दिल्यास मुद्रांक शुल्क फक्त ₹२०० आहे; या नातेवाईकांना इतर मालमत्तेसाठी बाजारमूल्याच्या ३%, आणि इतरांना पूर्ण हस्तांतरण दर लागतो. बक्षीसपत्र नोंदणीकृत असावे आणि देणाऱ्याच्या हयातीत स्वीकारलेले असावे.
बक्षीसपत्र म्हणजे काय?
बक्षीसपत्र (गिफ्ट डीड) हा कायदेशीर दस्त आहे ज्याद्वारे मालक (दाता) कोणताही मोबदला न घेता स्वेच्छेने जंगम किंवा स्थावर मालमत्ता दुसऱ्या व्यक्तीला (घेणारा) देतो. मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियमाच्या कलम १२२ नुसार दात्याच्या हयातीतच घेणाऱ्याने भेट स्वीकारली पाहिजे, आणि कलम १२३ नुसार स्थावर मालमत्तेचे बक्षीस दात्याच्या सहीसह व दोन साक्षीदारांच्या साक्षांकनासह नोंदणीकृत दस्ताने व्हावे.
पुणे-मुंबईतील कुटुंबे हयातीतच मुलाला फ्लॅट देण्यासाठी, पती/पत्नीला सहमालक करण्यासाठी किंवा नातवंडांसाठी मालमत्ता ठरवण्यासाठी बक्षीसपत्र वापरतात — त्यामुळे पुढे वारसाहक्काचे वाद आणि प्रोबेट किंवा वारस दाखल्याचा खर्च टळतो.
बक्षीसपत्र साठी आवश्यक कागदपत्रे
देणारा (दाता)
- आधार व पॅन कार्ड
- मालमत्तेचा मालकी दस्त व सूची-२
- अलीकडील मालमत्ता कर पावती / ७/१२ उतारा
- सोसायटी NOC व शेअर सर्टिफिकेट (फ्लॅट)
घेणारा
- आधार व पॅन कार्ड
- नात्याचा पुरावा: जन्म दाखला, विवाह प्रमाणपत्र, रेशन कार्ड किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो
साक्षीदार
- दोन साक्षीदारांचे आधार
बक्षीसपत्र ची प्रक्रिया कशी होते
- पात्रता तपासणी
नाते व मालमत्तेचा प्रकार पाहून ₹२०० सवलत की ३% दर लागू होतो ते निश्चित करतो.
- बक्षीसपत्राचा मसुदा
मालमत्ता वर्णन, नाते, स्वेच्छेने दिलेली भेट, घेणाऱ्याची स्वीकृती आणि दात्यासाठी राहण्याचा/आयुष्यभराचा हक्क.
- मुद्रांक शुल्क व चलन
मुद्रांक शुल्क व नोंदणी शुल्क काढून GRAS द्वारे ऑनलाइन भरले जाते.
- दुय्यम निबंधकांकडे नोंदणी
दाता, घेणारा व दोन साक्षीदार दुय्यम निबंधकांसमोर सही करतात; फोटो व ठसे घेतले जातात.
- फेरफार
नोंदणीकृत दस्त व सूची-२ सह मालमत्ता कर, वीज व सोसायटी नोंदी घेणाऱ्याच्या नावे करण्यास मदत.
तुमचा बक्षीसपत्र कोणत्याही गोंधळाशिवाय पूर्ण करा
तुमचे तपशील WhatsApp वर पाठवा. पैसे भरण्यापूर्वीच आम्ही कागदपत्रांची नेमकी यादी आणि मुद्रांक शुल्काचा अंदाज देतो.
महाराष्ट्रातील बक्षीसपत्र मुद्रांक शुल्क
| बक्षीस कोणाला | निवासी किंवा शेतजमीन | इतर मालमत्ता (व्यावसायिक, प्लॉट) |
|---|---|---|
| पती/पत्नी, मुलगा, मुलगी, नातू, नात, मृत मुलाची पत्नी | ₹२०० | बाजारमूल्याच्या ३% |
| इतर कोणीही (भाऊ-बहीण, पुतणे, मित्र) | हस्तांतरणाप्रमाणे — मुंबईत ६%, पुणे/ठाण्यात सुमारे ७% | |
नोंदणी शुल्क वेगळे लागते. भाऊ-बहीण सवलतीच्या यादीत नाहीत, त्यामुळे भावंडांमधील बक्षीसपत्रावर पूर्ण शुल्क लागते; काही वेळा हक्कसोड पत्र हा अधिक स्वस्त मार्ग ठरतो.
दात्याचे संरक्षण करणाऱ्या अटी
- राहण्याचा हक्क — पालक आयुष्यभर त्या फ्लॅटमध्ये राहू शकतात.
- आयुष्यभराचा हक्क — मालमत्तेच्या भाड्यावर किंवा उत्पन्नावर.
- पालनपोषणाची अट — पालक व ज्येष्ठ नागरिक निर्वाह व कल्याण अधिनियम, २००७ नुसार, घेणाऱ्याने मूलभूत गरजा पुरवल्या नाहीत तर न्यायाधिकरण बक्षीस रद्दबातल ठरवू शकते, विशेषतः ही अट दस्तात लिहिलेली असल्यास.
स्वीकारलेले व नोंदणीकृत बक्षीसपत्र साधारणपणे रद्द करता येत नाही, जोपर्यंत दस्तातच विशिष्ट घटनेवर रद्द करण्याची अट ठरलेली नसते. मसुदा काळजीपूर्वक करा — अटी घालण्याची हीच शेवटची संधी असते.
पुणे, पिंपरी-चिंचवड, मुंबई, ठाणे व पालघर येथे बक्षीसपत्र नोंदणी
या सर्व शहरांतील ग्राहकांसाठी आम्ही बक्षीसपत्र चे काम करतो. स्थानिक पातळीवर काय वेगळे असते:
| शहर | स्थानिक माहिती |
|---|---|
| पुणे | मुद्रांक शुल्क PMC हद्दीत ~७% (महिलांसाठी ६%), मेट्रो सेस व LBT सह. नोंदणी: हवेली व पुणे शहरातील दुय्यम निबंधक कार्यालये. |
| पिंपरी-चिंचवड | मुद्रांक शुल्क PCMC हद्दीत ~७% (महिलांसाठी ६%), मेट्रो सेस व LBT सह. नोंदणी: पिंपरी-चिंचवडसाठी संबंधित दुय्यम निबंधक कार्यालय (हवेली / मावळ / मुळशी). |
| मुंबई | मुद्रांक शुल्क BMC हद्दीत १% मेट्रो सेससह ६% (महिलांसाठी ५%). नोंदणी: मुंबई शहर व मुंबई उपनगर दुय्यम निबंधक कार्यालये. |
| ठाणे | मुद्रांक शुल्क TMC हद्दीत ~७% (महिलांसाठी ६%), मेट्रो सेस व LBT सह. नोंदणी: ठाणे जिल्हा दुय्यम निबंधक कार्यालये (ठाणे, कल्याण, भिवंडी, उल्हासनगर, अंबरनाथ). |
| पालघर | मुद्रांक शुल्क महापालिका, नगरपरिषद किंवा ग्रामपंचायत हद्दीनुसार ~४–७%. नोंदणी: पालघर जिल्हा दुय्यम निबंधक कार्यालये (वसई, पालघर, डहाणू व इतर). |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मुलगा किंवा मुलीला बक्षीसपत्रावर मुद्रांक शुल्क किती?
मुलगा, मुलगी, पती/पत्नी, नातवंडे किंवा मृत मुलाच्या पत्नीला निवासी किंवा शेतजमीन बक्षीस दिल्यास ₹२००. इतर प्रकारच्या मालमत्तेसाठी बाजारमूल्याच्या ३%.
भाऊ-बहिणींमधील बक्षीसपत्राला ₹२०० शुल्क लागते का?
नाही. भावंडे सवलतीच्या यादीत नाहीत, त्यामुळे पूर्ण हस्तांतरण दर लागतो. मालमत्ता वारसाहक्काने संयुक्त असेल तर हक्कसोड पत्र स्वस्त पडू शकते — तुलना करून सांगू.
बक्षीसपत्र नंतर रद्द करता येते का?
नोंदणीकृत व स्वीकारलेले बक्षीसपत्र साधारणपणे रद्द होत नाही. अपवाद: दस्तातच ठरलेली रद्द करण्याची अट, न्यायालयात सिद्ध झालेली फसवणूक किंवा दबाव, किंवा घेणाऱ्याने दात्याचे पालनपोषण न केल्यास ज्येष्ठ नागरिक कायद्यानुसार न्यायाधिकरणाचा आदेश.
मालमत्तेच्या बक्षिसावर कर लागतो का?
आयकर अधिनियम कलम ५६(२)(x) मधील “नातेवाईक” — पती/पत्नी, भावंडे, आई-वडील, मुले इ. — यांच्याकडून मिळालेली भेट करमुक्त आहे. नातेवाईक नसलेल्यांकडून ₹५०,००० पेक्षा जास्त भेट करपात्र उत्पन्न ठरते.
नोंदणीवेळी घेणाऱ्याने हजर राहणे आवश्यक आहे का?
होय. घेणाऱ्याची स्वीकृती आवश्यक असल्याने तो (किंवा त्याचा कुलमुखत्यारपत्रधारक) दस्तावर सही करतो आणि दात्या व दोन साक्षीदारांसह दुय्यम निबंधकांकडे हजर राहतो.
NRI भारतातील मालमत्ता कुटुंबाला बक्षीस देऊ शकतो का?
होय. NRI भारतात येऊन सही करू शकतो, किंवा परदेशात कुलमुखत्यारपत्र करून ते तीन महिन्यांत महाराष्ट्रात अभिनिर्णित केल्यानंतर कुलमुखत्यारपत्रधारक बक्षीसपत्रावर सही करतो.
